Category: Lathalain

Isang diploma ang maaaring maging susi sa mas magandang kinabukasan, ngunit paano kung hindi mo ito natapos noon? Para sa libu-libong Pilipino, ang sagot ay simple—Alternative Learning System (ALS), isang programa na nagbibigay ng pangalawang pagkakataon sa edukasyon.  

Araw-araw, libu-libong kabataan at matatanda ang sumasali sa ALS para makabawi sa naiwang edukasyon. Sa katunayan, 600,000 ang taunang average na enrollment sa programa! Pero ang tanong: bakit kalahati lang ang nakakatapos?

Ayon sa datos, 302,807 o 46.2% lamang ng mga nag-enroll noong School Year 2023-2024 ang nakapagtapos. Ayon sa pag-aaral ng UNICEF, tatlong pangunahing dahilan ang nagtutulak sa kanila na huminto: kakulangan sa pera, pangangailangang magtrabaho, at kawalan ng interes.

Dahil dito, isinusulong ni Senador Win Gatchalian ang pagpapalakas ng guidance at counseling programs upang matulungan ang mga estudyanteng manatili sa programa. Para kay Gatchalian, ang ALS ay isang mahalagang pangalawang pagkakataon na hindi dapat masayang.

Hindi lang ito tungkol sa pag-aaral, kundi tungkol sa pagbubukas ng mga bagong oportunidad. Sa ilalim ng Republic Act No. 11510, lumawak ang saklaw ng ALS para matulungan hindi lang ang mga batang tumigil sa pag-aaral, kundi pati na rin ang indigenous peoples, persons with disabilities (PWDs), at kabataang nasa conflict with the law.

Pero may isang malaking problema—hindi pa ganap na naipapatupad ang lahat ng probisyon ng batas. Wala pang malinaw na pamantayan sa paggamit ng Special Education Fund (SEF), tax incentives para sa mga pribadong tumutulong sa ALS, at accreditation ng mga pribadong ALS providers.  

Ang tanong ngayon: Ano ang dapat gawin?

Simple lang—bigyan ng sapat na suporta ang ALS at ang mga mag-aaral nito. Hindi sapat ang programa kung kulang sa suporta. Hindi sapat ang pangarap kung walang tulong para abutin ito.  

Kaya kung ikaw ay isang ALS learner, huwag sumuko. At kung ikaw naman ay isang tagasuporta ng edukasyon, kumilos tayo para sa mas inklusibong kinabukasan!

Sa loob ng palengke, may isang misteryo na hindi pa rin nalulutas— saan napupunta ang sukli?

Minsan, may dala kang eksaktong halaga pero paglabas, parang may mahiwagang puwersang bumabaw sa laman ng pitaka mo. “Bakit parang mas konti ang pera ko pauwi?” Isa ka ba sa mga madalas magtanong nito? Baka oras na para i-level up ang wais na pamimili!  

1. Listahan Muna Bago Lumarga

Walang tatalo sa may planadong pamimili. Kung may listahan, mas siguradong bibilhin lang ang kailangan at hindi madadala sa biglaang tukso ng promo o bagong produkto. Ang iba, bibili lang dapat ng asukal, pero pagdating sa bahay, may kasamang sampung piraso ng junk food!  

2. Hanapin ang Pinakamagandang Presyo

Hindi lahat ng tindahan ay pareho ang presyo. Kung may oras, ikutin muna ang palengke para makita kung saan mas sulit ang bibilhin. Ang isang tindahan, may mas murang gulay, pero ang isa, may libreng dagdag. Aling diskarte ang mas matipid?  

3. Huwag Mahiyang Tumawad

Ang pagsasabi ng “Baka may bawas pa?” ay isa nang palengke tradition. Kapag magalang at may konting lambing, malaki ang chance na makakuha ng mas mababang presyo. May tindera pa nga na kapag natuwa, may libreng dagdag!  

4. Siguraduhing Sakto ang Timbang

Hindi masama ang doble-check sa biniling produkto, lalo na sa bigas, karne, at gulay. Minsan, may lumalabas na “parang kulang” sa isang kilo. Mas mainam na sigurado kaysa sa magsisi sa bahay.  

5. Bumili Lang ng Kayang Ubusin

Nakakaengganyo ang promo o bagsak-presyo, pero kung hindi naman agad mauubos, masasayang lang. May mga nabubulok na prutas, natitirang gulay sa ref, at sobrang pagkain na hindi nagamit. Ang wais na mamimili, hindi lang nakakatipid sa pera kundi pati sa pagkain!  

Kapag Wais, Siguradong Sulit!

Hindi lang basta pagbili ang pagpunta sa palengke—ito ay isang 

diskarteng dapat pag-isipan. Kapag may listahan, mahusay magkumpara ng presyo, marunong tumawad, at siguradong tama ang timbang, siguradong ang perang dala ay mas tatagal.  

Sa susunod na magtaka kung bakit parang nawala ang sukli, balikan ang mga simpleng teknik na ito. Dahil sa tamang diskarte, masusulit ang bawat piso, at mas masaya ang pamimili!

Bakit Mas Masaya ang Palengke Kapag Mura ang Bilihin?

Walang tatalo sa sigla ng isang palengke kung saan ang presyo ng bilihin ay parang nagsa-sale sa mall. Kapag bumaba ang presyo ng bigas, gulay, at karne, biglang nagiging mas masaya at mas buhay ang pamilihan—parang piyesta ng wais na mamimili!  

Isipin mo: si Aling Marites, ang reyna ng budget, ay mas ganado sa paghahanap ng murang paninda. “Aba, dati isang kilong bigas lang ang kaya sa isang daan, ngayon may dagdag pang kalahating kilo!” sigaw niya habang inaabot ang bayad sa tinderong si Mang Carding, na hindi rin maitago ang ngiti. Mas maraming nabibili, mas maraming nakakaing masarap sa hapag-kainan.  

Sa kabilang dulo naman ng palengke, si Mang Nestor, ang ultimate “tagabitbit” ng pamilya, ay hindi na mukhang pagod. “Aba, dati isang supot lang ng gulay ang dala ko, ngayon tatlong supot na pero hindi pa rin butas ang bulsa ko!” aniya habang binibilang ang natirang barya, pang-extra kape na niya mamaya.  

At syempre, hindi mawawala ang mga suki na halos gawin nang second home ang palengke. Kapag mura ang bilihin, dumadami ang namimili—may mga lola na nag-uuwi ng dagdag na talbos ng kamote, mga tatay na walang reklamo sa pagbuhat ng bigas, at mga batang excited dahil may extra budget si Nanay para sa paborito nilang minatamis na saging.  

Pero hindi lang mamimili ang masaya—pati ang mga tindero at tindera, tuwang-tuwa rin! “Mas mabilis maubos ang paninda, mas marami ang bumibili, mas happy ang lahat!” kwento ni Aling Pining habang binibilang ang kanyang kita. “Kapag mura ang bilihin, hindi na takot gumastos ang tao. Tuloy-tuloy ang kita namin.”  

Ang epekto? Mas masiglang negosyo, mas masayang mamimili, at mas maraming pamilya ang nakakakain nang maayos. Ika nga ng mga suki sa palengke, “Kapag bagsak-presyo, taas-moral ang lahat!”

Sa San Antonio, Quezon, isang hindi pangkaraniwang eksena ang naganap—parang piyesta, pero sa halip na banda at sayawan, ang bida ay ang mga murang gulay, bigas, at prutas. Ito ang Kadiwa ng Pangulo, kung saan ang mga mamimili at magsasaka ay parehong panalo!  

Isa sa mga unang dumayo sa Kadiwa ay si Cristine Dauz, isang certified bargain hunter. “Basta Kadiwa, mura at presyong paninda!” aniya habang bitbit ang tatlong eco bag na puno ng gulay. Para sa kanya, ang Kadiwa ay isang langit para sa mga praktikal na mamimili. Mas mura ang bilihin, mas sariwa ang produkto, at hindi mo kailangang makipagtawaran ng todo dahil direkta mong binibili sa mga magsasaka.  

Sa kabilang banda, tuwang-tuwa rin si Nariet Murillo, isang magsasaka na isa sa mga nagtitinda sa Kadiwa. “Isang malaking tulong ito sa amin. Ngayon, hindi na kailangang dumaan sa middleman kaya mas mataas ang kita namin,” paliwanag niya habang inaabot ang isang supot ng talong sa isang suki. Para kay Nariet, ang Kadiwa ay hindi lang isang simpleng pamilihan—ito ay isang pagkakataon para sa kanilang mga magsasaka na maibenta ang kanilang ani sa tamang presyo, nang hindi kinakaltasan ng sobra.  

Dahil sa dami ng bumisita, mabilis na naubos ang paninda ng karamihan sa mga nagtitinda. Ang iba, nagmistulang nag-shopping rush sa pag-aagawan ng pinakamagagandang prutas at gulay. May mga lolang eksperto sa pagpili ng matabang kamatis, mga nanay na may dalang checklist, at mga tatay na tagabitbit ng mabibigat na sako ng bigas—lahat sila, abala sa paghahanap ng pinakamagandang deal.  

Bukod sa regular na bilihin, tampok din ang ika-16 na Diskwento Caravan, kung saan maraming produkto ang may presyong hindi mo mahahanap sa ordinaryong pamilihan. “Dapat talaga ganito na palagi,” sabi ng isang mamimili habang ikinukumpara ang presyo ng bigas sa nabiling buy-one-take-one na asukal.  

Patuloy na isinusulong ng administrasyon ang programang ito upang tulungan hindi lang ang mga magsasaka at negosyante, kundi pati ang bawat pamilyang Pilipino na gustong makatipid. Sa dami ng natuwa at nasiyahan, hindi na nakapagtataka kung bakit ang 

Kadiwa ng Pangulo ay hindi lang isang palengke—ito ay isang kaganapang dapat abangan!

Sa mundo ng campus journalism, ang Copy Reading at Headline Writing ay hindi biro. Isa itong pagsubok ng talas ng isip at bilis ng pag-edit. Sa Romana C. Acharon Central Elementary School , isang coach na si Roel Neniel Revilleza na may limang taon nang karanasan sa copy reading and headline writing na ito ang patuloy na gumagabay sa mga kabataang mamamahayag upang maabot ang rurok ng tagumpay.

“Napakahirap,” ika nga ng coach, “dahil kahit magaling ang bata, kailangan ding maging mahusay ang coach. You cannot teach what you don’t know.” Kaya’t habang nagsasanay ang mga estudyante, doble ang pagsisikap ng coach upang pag-aralan ang bawat detalye ng copy reading.

Hindi biro ang juggling ng tasks, lalo na kung maraming sinalihang event ang mga mag-aaral. Ngunit sa kabila ng hirap, nahanap ng coach at mga estudyante ang balanse upang magpokus sa copy reading.

Ang tatlong taong karanasan ng coach sa NSPC ay nagsilbing matibay na pundasyon upang mahubog ang mga estudyante. Bitbit niya ang mga aral ng nakaraan at ang dedikasyon para sa hinaharap.

Ang payo niya sa mga campus journalists? “Keep on reading and writing. Baka hindi ka pinalad ngayon, pero baka may mas angkop na event para sa’yo. Huwag kang susuko.”

Patience, dedication, at pagiging updated sa mga balita—ito ang mga katangiang dapat taglayin ng isang coach. Sa kabila ng hamon, patuloy ang paghasa ng mga kabataan at ng kanilang mentor.

Bitbit ang pangarap na magtagumpay hindi lamang sa NSPC kundi sa bawat pahina ng kanilang paglalakbay sa mundo ng journalism, nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay tungo sa mas mataas na antas ng kahusayan.

Isang makasaysayang tagumpay ang nakamit ng Pambansang Mataas na Paaralan ng Lungsod ng Heneral Santos nang masungkit nila ang ikalawang pwesto sa Best School Paper sa kategoryang Filipino sa National Schools Press Conference (NSPC) 2024 na ginanap sa Carcar, Cebu City.

Matapos ang mahabang panahon ng paghahanda, rebisyon, at pagsasanay, nagbunga rin ang lahat ng pagsisikap ng buong pahayagan ng paaralan. Bawat pahina ng kanilang pahayagan ay sumasalamin sa kasipagan at dedikasyon na kanilang inialay sa kompetisyon.

Tampok sa kanilang school paper ang mahusay na balita, malikhaing lathalain, matalas na editoryal, at kapana-panabik na sports writing, at ang buong parte ng school paper. Ang pagkaka-balanseng nilalaman at mataas na kalidad ng kanilang gawa ang naging daan upang mapansin sila sa pambansang antas.

Hindi naging madali ang proseso. Mula sa pagbuo ng mga ideya hanggang sa huling paglalapat ng layout, kinailangan ng tiyaga at pagsisikap upang maabot ang pamantayang hinihingi ng NSPC.

Ang tagumpay na ito ay hindi lamang nagbigay ng karangalan sa paaralan kundi nagsilbing inspirasyon sa iba pang mga mag-aaral na nagsisikap sa larangan ng campus journalism.

Sa kabila ng mga pagsubok, pinatunayan ng Pambansang Mataas na Paaralan ng Heneral Santos na kayang makipagsabayan at magtagumpay sa pinakamataas na antas ng kompetisyon sa pamamahayag.

Pag-uwi sa kanilang lungsod, dala nila hindi lamang ang tropeo kundi ang inspirasyong magpatuloy, magpursige, at magbahagi ng kanilang husay sa bawat pahina ng kasaysayan ng campus journalism.

Sa bawat sabado na lumilipas, bumabalot sa isang silid ang ingay ng tiklado, tunog ng camera shutter, at malalalim na buntong-hininga ng mga kabataang mamamahayag ng Heneral Santos. Limang Sabado na silang walang sawang nagsasanay para sa Regional Schools Press Conference (RSPC) na gaganapin sa Isulan, Sultan Kudarat.

Hindi biro ang kanilang pinagdadaanan. Sa kabila ng pagod mula sa regular na klase, pinipili nilang manatili upang hasain ang kanilang kakayahan sa pagsulat at pamamahayag. Sa bawat sulok ng silid, may abalang mga kamay at isipan—nagsusulat ng headline, nag-eensayo sa harap ng kamera, at hinahanap ang tamang tono at kumpiyansa.

“Mahirap, pero masarap sa pakiramdam kapag natuto ka ng bago,” wika ng isang kalahok habang binabasa ang kanyang balita. Hindi lang tungkol sa pagkapanalo, kundi sa paglago bilang mamamahayag ang kanilang pinaghahandaan.

Nasa puso ng bawat kalahok ang pangarap na maiuwi ang karangalan para sa kanilang lungsod. Hindi lamang sila nagsusulat o nagpipinta ng editoryal cartoon; sila’y nagkukuwento ng katotohanan at bumubuo ng koneksyon sa kanilang mambabasa at manonood. Sa kabila ng limitadong oras at mga pagsubok, makikita sa kanilang mga mata ang determinasyon.

“Ang RSPC ay hindi lang kompetisyon, ito ay isang paglalakbay,” wika ng isang tagapagsanay. Ang patuloy na pagsasanay ay nagbibigay sa kanila ng lakas ng loob na humarap sa anumang hamon.

Hindi rin matatawaran ang suporta ng mga paaralan at opisyal ng dibisyon. Sila ang nagsisilbing haligi ng mga kabataang ito, tinitiyak na may sapat na gabay at kagamitan upang mapabuti ang kanilang kasanayan. Sa bawat araw ng pagsasanay, nadaragdagan ang kanilang pag-asa at tapang.

Habang papalapit ang araw ng RSPC, hindi lamang baon ng mga delegado ang kanilang mga camera, mikropono, at panulat. Dala nila ang mga pangarap, aral ng sakripisyo, at diwa ng Heneral Santos City na nag-uudyok sa kanila na magtagumpay. Anuman ang maging resulta, tiyak na ang kanilang kwento ay patunay ng sipag, tiyaga, at pagmamahal sa larangan ng pamamahayag.

Kung akala mo’y puro tuna lang ang General Santos City, maghanda ka dahil marami pang naghihintay na sorpresa sa lungsod na ito! Mula sa masasarap na pagkain, makapigil-hiningang tanawin, hanggang sa masisiglang tao—ang Gensan ay isang destinasyong puno ng saya at adventure!

Umaga sa Gensan: Seafood at Sunrises

Isang perpektong araw sa Gensan ay nagsisimula sa Tuna Wharf, kung saan makikita ang sariwang huli ng isda—mga dambuhalang yellowfin tuna na pinalakpakan pa sa auction! Hindi lang ito basta tanawin, kundi isang kakaibang karanasang sumasalamin sa kabuhayan ng lungsod. Matapos nito, tamang-tama ang agahan sa isang seafood restaurant kung saan matitikman ang pinakamasarap na tuna sashimi sa bansa!

Tanghali: Kulturang Mas Masarap sa Lutong Bahay

Hindi lang pagkain ang bida sa Gensan! Bisitahin ang Kalaja Karst Ecopark kung saan makikita ang limestone formations at natural na talon. Kung trip mo naman ang kasaysayan, pumunta sa Museo ng Gensan at alamin ang kuwento ng lungsod mula sa mga unang nanirahan dito hanggang sa pagiging industriyal na powerhouse nito ngayon.

Hapon: Shopping at Pasalubong

Syempre, hindi kumpleto ang biyahe kung walang pasalubong! Ang libu-libong uri ng bulad  na matatagpuan sa Calumpang, ay isang paboritong destinasyon para sa dried fish, pasalubong na tuna products. Kung gusto mo naman ng mas modernong shopping experience, mag-ikot sa malls ng Gensan at humanap ng lokal na handcrafted items.

Gabi: Kainan at Kasayahan!

Kapag sumapit ang gabi, buhay na buhay ang lungsod sa dami ng kainan at night spots! Tikman ang grilled tuna panga at iba pang lokal na putahe sa mga sikat na kainan gaya ng Tipngsons Arcade! Para naman sa gustong mag-relax, maraming café ang may chill vibes at live music. Kung hanap mo ay saya, subukan ang isang bar na may acoustic band at sayawan hanggang hatinggabi!

Gensan: Masarap Balik-balikan!

Ang Gensan ay hindi lang destinasyong pang-isang araw—ito ay isang lungsod na puno ng lasa, kultura, at kasiyahan. Mula sa tuna hanggang sa adventure, siguradong may dahilan para bumalik at muling tuklasin ang ganda ng lungsod na ito! Kaya tara, biyahe na sa Gensan at hayaang mabighani sa tunay na aliw ng Tuna Capital ng Pilipinas!

Alam mo ba ang ibig sabihin ng MATATAG? Sa pang-araw-araw nating buhay, gusto nating maging matatag—sa laban ng buhay, sa pag-ibig (naks!), at lalo na sa edukasyon! Kaya naman inilunsad ang Matatag Curriculum,  isang bagong sistema ng pag-aaral na layong gawing mas epektibo at makabuluhan ang edukasyon sa Pilipinas partikular sa Pambansang Mataas na Paaralan ng Lungsod ng Heneral Santos.

Ano nga ba ang Matatag Curriculum?

Ang Matatag Curriculum ay isang reporma sa edukasyon na naglalayong:  

•  Bawasan ang dami ng aralin pero gawing mas malalim ang pagkatuto.  
• Bigyan ng mas maraming oras ang pagbabasa, pagsusulat, at pag-unawa sa mga pangunahing asignatura.  
• Siguruhing handa ang mga estudyante sa totoong buhay, hindi lang sa exams!  

Ibig sabihin, hindi na puro memorization kundi totoong pagkatuto!  

Bakit Ito Kakaiba?

Noon, madalas nating marinig sa mga estudyante:  

“Ang dami-daming subjects, pero parang wala akong natututunan!”

Pero sa Matatag Curriculum, mas nakatutok ang bawat aralin sa mahahalagang kaalaman. Binibigyang-priyoridad ang mga asignaturang makakatulong sa pang-araw-araw na buhay, tulad ng literacy, numeracy, at life skills. Gayunpaman, sa ipinatutupad na 45-minutong tagal ng klase sa Junior High School, may hamon sa pagtiyak na sapat ang oras para sa mas malalim na pagkatuto ng mga estudyante.

Mas Matatag na Kinabukasan!

Sa bagong curriculum na ito, hindi lang basta makakapagtapos ang mga estudyante—mas handa silang humarap sa totoong mundo.Mula sa kritikal na pag-iisip hanggang sa problem-solving, layunin ng Matatag Curriculum na gawing mas kompetitibo at mahusay ang mga Pilipinong mag-aaral.  

Ang Matatag Curriculum ng PMPLHS ay hindi lang tungkol sa pagbabago sa sistema ng edukasyon—ito ay isang hakbang tungo sa mas maliwanag na kinabukasan para sa ating mga kabataan. Kaya, kung estudyante ka, huwag matakot sa pagbabago! Isang mas makabuluhang pag-aaral ang naghihintay sa’yo.  

Ang tanong: Handa ka na bang maging MATATAG?

Sa likod ng bawat tuldok at kuwit, may mga pangarap na hinuhubog. At ngayong taon, ang mga batang mamamahayag ng Ang Pastol, ang opisyal na pahayagan ng Pambansang Mataas na Paaralan ng Lungsod ng Heneral Santos (PMPLHS), ay muling sumabak sa Division Schools Press Conference (DSPC) 2025 nang may matinding alab sa puso at tinta sa kamay!

Bitbit ang paninindigan at dedikasyon, buong tapang nilang isinabak ang kanilang talento sa iba’t ibang larangan ng pamamahayag—mula sa pagsulat ng balita, lathalain, editoryal, isports, at kolum, hanggang sa masining na editoryal kartuning, larawang pamamahayag, online publishing, at collaborative desktop publishing. Ang bawat isa ay may kanya-kanyang misyon: ang ipakita na hindi lang talento ang dala nila, kundi ang puso at diwa ng tunay na mamamahayag.

Bagaman matindi ang labanan, at hindi lahat ay nakapag-uwi ng tropeo, walang natalo sa kanilang hanay—sapagkat sa bawat patak ng tinta at bawat pahinang naisulat, bitbit nila ang dangal ng kanilang paaralan. Ang tagumpay ay hindi lang nasusukat sa medalya kundi sa tapang na sumubok at sa determinasyong bumangon anuman ang resulta.

Bago pa man sumabak sa patimpalak, hindi biro ang kanilang pinagdaanan—mga gabing halos walang tulog dahil sa paulit-ulit na rebisyon, araw-araw na pagsasanay upang mapabuti ang kanilang likha, at mga sakripisyong isinantabi alang-alang sa kanilang pangarap. Ngunit sa kabila ng lahat ng ito, hindi sila natinag, sapagkat alam nilang ang bawat patak ng pawis at puyat ay may katumbas na tagumpay.

Bagaman matindi ang labanan, at hindi lahat ay nakapag-uwi ng tropeo, walang natalo sa kanilang hanay—sapagkat sa bawat patak ng tinta at bawat pahinang naisulat, bitbit nila ang dangal ng kanilang paaralan. Ang tagumpay ay hindi lang nasusukat sa medalya kundi sa tapang na sumubok at sa determinasyong bumangon anuman ang resulta.

At ngayon, habang hinihintay ang susunod na hamon sa Regional Schools Press Conference (RSPC) 2025 na gugunitahin sa Isulan, Sultan Kudarat, patuloy silang magsasanay, magsusulat, at magpapanday ng kanilang galing. Sapagkat sa mundo ng pamamahayag, hindi lang ang pinakamabilis o pinakamagaling ang nananalo—kundi ang may pinakamalalim na pag-unawa sa tunay na kahulugan ng pagbabalita.

Mabuhay ang Ang Pastol! Mabuhay ang mga batang mamamahayag na handang ipaglaban ang katotohanan gamit ang kanilang panulat!