Ang Banoy

Author: Bogartintadito

  • ALS: Edukasyong Second Chance, Huwag Nang Iwanan!

    Isang diploma ang maaaring maging susi sa mas magandang kinabukasan, ngunit paano kung hindi mo ito natapos noon? Para sa libu-libong Pilipino, ang sagot ay simple—Alternative Learning System (ALS), isang programa na nagbibigay ng pangalawang pagkakataon sa edukasyon.  

    Araw-araw, libu-libong kabataan at matatanda ang sumasali sa ALS para makabawi sa naiwang edukasyon. Sa katunayan, 600,000 ang taunang average na enrollment sa programa! Pero ang tanong: bakit kalahati lang ang nakakatapos?

    Ayon sa datos, 302,807 o 46.2% lamang ng mga nag-enroll noong School Year 2023-2024 ang nakapagtapos. Ayon sa pag-aaral ng UNICEF, tatlong pangunahing dahilan ang nagtutulak sa kanila na huminto: kakulangan sa pera, pangangailangang magtrabaho, at kawalan ng interes.

    Dahil dito, isinusulong ni Senador Win Gatchalian ang pagpapalakas ng guidance at counseling programs upang matulungan ang mga estudyanteng manatili sa programa. Para kay Gatchalian, ang ALS ay isang mahalagang pangalawang pagkakataon na hindi dapat masayang.

    Hindi lang ito tungkol sa pag-aaral, kundi tungkol sa pagbubukas ng mga bagong oportunidad. Sa ilalim ng Republic Act No. 11510, lumawak ang saklaw ng ALS para matulungan hindi lang ang mga batang tumigil sa pag-aaral, kundi pati na rin ang indigenous peoples, persons with disabilities (PWDs), at kabataang nasa conflict with the law.

    Pero may isang malaking problema—hindi pa ganap na naipapatupad ang lahat ng probisyon ng batas. Wala pang malinaw na pamantayan sa paggamit ng Special Education Fund (SEF), tax incentives para sa mga pribadong tumutulong sa ALS, at accreditation ng mga pribadong ALS providers.  

    Ang tanong ngayon: Ano ang dapat gawin?

    Simple lang—bigyan ng sapat na suporta ang ALS at ang mga mag-aaral nito. Hindi sapat ang programa kung kulang sa suporta. Hindi sapat ang pangarap kung walang tulong para abutin ito.  

    Kaya kung ikaw ay isang ALS learner, huwag sumuko. At kung ikaw naman ay isang tagasuporta ng edukasyon, kumilos tayo para sa mas inklusibong kinabukasan!

  • Misteryo ng nawawalang sukli: Paano maging wais sa pamimili?

    Sa loob ng palengke, may isang misteryo na hindi pa rin nalulutas— saan napupunta ang sukli?

    Minsan, may dala kang eksaktong halaga pero paglabas, parang may mahiwagang puwersang bumabaw sa laman ng pitaka mo. “Bakit parang mas konti ang pera ko pauwi?” Isa ka ba sa mga madalas magtanong nito? Baka oras na para i-level up ang wais na pamimili!  

    1. Listahan Muna Bago Lumarga

    Walang tatalo sa may planadong pamimili. Kung may listahan, mas siguradong bibilhin lang ang kailangan at hindi madadala sa biglaang tukso ng promo o bagong produkto. Ang iba, bibili lang dapat ng asukal, pero pagdating sa bahay, may kasamang sampung piraso ng junk food!  

    2. Hanapin ang Pinakamagandang Presyo

    Hindi lahat ng tindahan ay pareho ang presyo. Kung may oras, ikutin muna ang palengke para makita kung saan mas sulit ang bibilhin. Ang isang tindahan, may mas murang gulay, pero ang isa, may libreng dagdag. Aling diskarte ang mas matipid?  

    3. Huwag Mahiyang Tumawad

    Ang pagsasabi ng “Baka may bawas pa?” ay isa nang palengke tradition. Kapag magalang at may konting lambing, malaki ang chance na makakuha ng mas mababang presyo. May tindera pa nga na kapag natuwa, may libreng dagdag!  

    4. Siguraduhing Sakto ang Timbang

    Hindi masama ang doble-check sa biniling produkto, lalo na sa bigas, karne, at gulay. Minsan, may lumalabas na “parang kulang” sa isang kilo. Mas mainam na sigurado kaysa sa magsisi sa bahay.  

    5. Bumili Lang ng Kayang Ubusin

    Nakakaengganyo ang promo o bagsak-presyo, pero kung hindi naman agad mauubos, masasayang lang. May mga nabubulok na prutas, natitirang gulay sa ref, at sobrang pagkain na hindi nagamit. Ang wais na mamimili, hindi lang nakakatipid sa pera kundi pati sa pagkain!  

    Kapag Wais, Siguradong Sulit!

    Hindi lang basta pagbili ang pagpunta sa palengke—ito ay isang 

    diskarteng dapat pag-isipan. Kapag may listahan, mahusay magkumpara ng presyo, marunong tumawad, at siguradong tama ang timbang, siguradong ang perang dala ay mas tatagal.  

    Sa susunod na magtaka kung bakit parang nawala ang sukli, balikan ang mga simpleng teknik na ito. Dahil sa tamang diskarte, masusulit ang bawat piso, at mas masaya ang pamimili!

  • Presyong bagsak , pamilihang siksik

    Bakit Mas Masaya ang Palengke Kapag Mura ang Bilihin?

    Walang tatalo sa sigla ng isang palengke kung saan ang presyo ng bilihin ay parang nagsa-sale sa mall. Kapag bumaba ang presyo ng bigas, gulay, at karne, biglang nagiging mas masaya at mas buhay ang pamilihan—parang piyesta ng wais na mamimili!  

    Isipin mo: si Aling Marites, ang reyna ng budget, ay mas ganado sa paghahanap ng murang paninda. “Aba, dati isang kilong bigas lang ang kaya sa isang daan, ngayon may dagdag pang kalahating kilo!” sigaw niya habang inaabot ang bayad sa tinderong si Mang Carding, na hindi rin maitago ang ngiti. Mas maraming nabibili, mas maraming nakakaing masarap sa hapag-kainan.  

    Sa kabilang dulo naman ng palengke, si Mang Nestor, ang ultimate “tagabitbit” ng pamilya, ay hindi na mukhang pagod. “Aba, dati isang supot lang ng gulay ang dala ko, ngayon tatlong supot na pero hindi pa rin butas ang bulsa ko!” aniya habang binibilang ang natirang barya, pang-extra kape na niya mamaya.  

    At syempre, hindi mawawala ang mga suki na halos gawin nang second home ang palengke. Kapag mura ang bilihin, dumadami ang namimili—may mga lola na nag-uuwi ng dagdag na talbos ng kamote, mga tatay na walang reklamo sa pagbuhat ng bigas, at mga batang excited dahil may extra budget si Nanay para sa paborito nilang minatamis na saging.  

    Pero hindi lang mamimili ang masaya—pati ang mga tindero at tindera, tuwang-tuwa rin! “Mas mabilis maubos ang paninda, mas marami ang bumibili, mas happy ang lahat!” kwento ni Aling Pining habang binibilang ang kanyang kita. “Kapag mura ang bilihin, hindi na takot gumastos ang tao. Tuloy-tuloy ang kita namin.”  

    Ang epekto? Mas masiglang negosyo, mas masayang mamimili, at mas maraming pamilya ang nakakakain nang maayos. Ika nga ng mga suki sa palengke, “Kapag bagsak-presyo, taas-moral ang lahat!”

  • Kadiwa ng Pangulo: Saan ka makakakita ng murang bilihin at masayang palengke?

    Sa San Antonio, Quezon, isang hindi pangkaraniwang eksena ang naganap—parang piyesta, pero sa halip na banda at sayawan, ang bida ay ang mga murang gulay, bigas, at prutas. Ito ang Kadiwa ng Pangulo, kung saan ang mga mamimili at magsasaka ay parehong panalo!  

    Isa sa mga unang dumayo sa Kadiwa ay si Cristine Dauz, isang certified bargain hunter. “Basta Kadiwa, mura at presyong paninda!” aniya habang bitbit ang tatlong eco bag na puno ng gulay. Para sa kanya, ang Kadiwa ay isang langit para sa mga praktikal na mamimili. Mas mura ang bilihin, mas sariwa ang produkto, at hindi mo kailangang makipagtawaran ng todo dahil direkta mong binibili sa mga magsasaka.  

    Sa kabilang banda, tuwang-tuwa rin si Nariet Murillo, isang magsasaka na isa sa mga nagtitinda sa Kadiwa. “Isang malaking tulong ito sa amin. Ngayon, hindi na kailangang dumaan sa middleman kaya mas mataas ang kita namin,” paliwanag niya habang inaabot ang isang supot ng talong sa isang suki. Para kay Nariet, ang Kadiwa ay hindi lang isang simpleng pamilihan—ito ay isang pagkakataon para sa kanilang mga magsasaka na maibenta ang kanilang ani sa tamang presyo, nang hindi kinakaltasan ng sobra.  

    Dahil sa dami ng bumisita, mabilis na naubos ang paninda ng karamihan sa mga nagtitinda. Ang iba, nagmistulang nag-shopping rush sa pag-aagawan ng pinakamagagandang prutas at gulay. May mga lolang eksperto sa pagpili ng matabang kamatis, mga nanay na may dalang checklist, at mga tatay na tagabitbit ng mabibigat na sako ng bigas—lahat sila, abala sa paghahanap ng pinakamagandang deal.  

    Bukod sa regular na bilihin, tampok din ang ika-16 na Diskwento Caravan, kung saan maraming produkto ang may presyong hindi mo mahahanap sa ordinaryong pamilihan. “Dapat talaga ganito na palagi,” sabi ng isang mamimili habang ikinukumpara ang presyo ng bigas sa nabiling buy-one-take-one na asukal.  

    Patuloy na isinusulong ng administrasyon ang programang ito upang tulungan hindi lang ang mga magsasaka at negosyante, kundi pati ang bawat pamilyang Pilipino na gustong makatipid. Sa dami ng natuwa at nasiyahan, hindi na nakapagtataka kung bakit ang 

    Kadiwa ng Pangulo ay hindi lang isang palengke—ito ay isang kaganapang dapat abangan!

  • Bilang ng nagtatapos sa ALS, dapat pataasin – Gatchalian

    Bilang ng nagtatapos sa ALS, dapat pataasin – Gatchalian

    Hinimok ni Senador Win Gatchalian ang Department of Education (DepEd) na palakasin ang pagpapatupad ng Alternative Learning System (ALS) upang mas maraming mag-aaral ang makatapos sa programa.  

    Batay sa Year Two Report ng Second Congressional Commission on Education (EDCOM II), umaabot sa 600,000 ang taunang average na enrollment sa ALS, ngunit nananatili ang mababang completion rate.  

    Para sa School Year 2023-2024, 302,807 o 46.2% lamang sa 655,517 na ALS learners ang nakapagtapos ng programa.  

    Ayon sa pag-aaral ng UNICEF noong 2021, ilan sa mga pangunahing dahilan ng mataas na dropout rate sa ALS ay ang kakulangan sa suporta sa pananalapi, ang pangangailangang magtrabaho, at ang kawalan ng interes ng mga mag-aaral.  

    Iminungkahi ni Gatchalian ang pagpapalakas ng guidance at counseling programs upang matulungan ang mga mag-aaral na manatili sa ALS.  

    Binigyang-diin din niya ang kahalagahan ng pagbibigay-alam sa mga estudyante tungkol sa mga oportunidad na maaari nilang makuha matapos nilang matapos ang programa.  

    Ayon kay Gatchalian, ang ALS ay isang mahalagang pangalawang pagkakataon sa edukasyon para sa mga hindi nakapagtapos sa tradisyunal na paaralan.  

    Sa bisa ng “Alternative Learning System Act” o Republic Act No. 11510, pinalakas at pinalawak ang saklaw ng ALS upang maabot ang mga out-of-school children in special cases, adult learners, at indigenous peoples.  

    Sakop ng ALS ang mga batang may kapansanan, mga nasa conflict with the law, at mga kabataang apektado ng sakuna.  

    Ibinunyag din ng EDCOM II na bagama’t naisabatas ang ALS noong 2020, hindi pa nailalabas ang mga mahahalagang pamantayan sa pagpapatupad nito.  

    Kabilang sa mga hindi pa naisasakatuparan ang guidelines para matulungan ang mga local government units sa paggamit ng Special Education Fund (SEF).  

    Hindi pa rin inilalabas ang revenue regulations na magbibigay ng tax incentives sa mga pribadong sektor na nais tumulong sa ALS.  

    Dagdag pa rito, hindi pa rin naglalabas ng guidelines para sa accreditation ng mga pribadong ALS providers.  

    Ayon kay Gatchalian, hindi dapat masayang ang mga pagkakataong ibinibigay ng ALS sa mga kababayan nating nais ipagpatuloy ang kanilang edukasyon.  

  • Kadiwa ng Pangulo sa San Antonio, Quezon, dinagsa ng mamimili  

    Libu-libong mamimili ang nagtungo sa San Antonio Cultural and Sports Center noong isinagawa ang Kadiwa ng Pangulo, isang programa na naglalayong magbigay ng mas murang bilihin tulad ng bigas, gulay, at prutas habang direktang tinutulungan ang mga magsasaka at maliliit na negosyante.  

    Ang naturang inisyatiba ay bahagi ng pagsusumikap ng administrasyon upang alisin ang middleman sa bentahan, kaya mas mataas ang kita ng mga nagtitinda habang nananatiling mababa ang presyo ng bilihin para sa mga mamimili. Dahil dito, maraming lokal na magsasaka at negosyante ang nakinabang, at agad naubos ang karamihan sa kanilang paninda.  

    Ayon sa mga nagtitinda, malaki ang naitulong ng Kadiwa sa kanilang kita dahil hindi na kinakaltasan ng malalaking negosyante ang kanilang produkto. “Mas madali naming naibebenta ang aming ani, at siguradong sa amin napupunta ang kita,” pahayag ng isang magsasaka na lumahok sa programa.  

    Samantala, ang mga mamimili naman ay natuwa sa mas murang presyo ng bilihin. Marami ang nagdala ng kanilang pamilya upang mamili ng mga pang-araw-araw na pangangailangan. “Talagang sulit dito! Mas mura at sigurado kang sariwa ang produkto,” ayon sa isang mamimili na namili ng gulay at bigas.  

    Bukod sa abot-kayang bilihin, kasabay ng Kadiwa ng Pangulo ang ika-16   na Diskwento Caravan, na nagbigay ng mas maraming opsyon para sa mga mamimili. Sa pamamagitan nito, hindi lang pagkain kundi iba pang produkto ang naibenta sa mas mababang halaga.  

    Dahil sa matagumpay na turnout ng unang Kadiwa ng Pangulo sa bayan, maraming mamimili at nagtitinda ang umaasang magiging regular ang ganitong programa. Anila, malaki ang naitutulong nito hindi lamang sa kanilang mga bulsa kundi pati na rin sa sektor ng agrikultura na patuloy na isinusulong ng administrasyon.  

    Sa kabila ng tagumpay ng unang pagsasagawa, nananatiling hamon kung paano mapapalawak ang inisyatiba upang maabot ang mas maraming lugar. Gayunpaman, positibo ang pananaw ng mga nakilahok na sa pamamagitan ng Kadiwa sa Pangulo, patuloy na mapapalakas ang ugnayan ng mga magsasaka at mamimili habang natutugunan ang pangangailangan ng bawat isa.

  • Mga magsasaka at maliliit na negosyante, direktang nakikinabang sa Kadiwa ng Pangulo

    Direktang nakikinabang ang mga magsasaka, mangingisda, at maliliit na negosyante sa Kadiwa ng Pangulo na ginanap sa San Antonio Cultural and Sports Center. Layunin ng programa na alisin ang middleman sa bentahan upang mas mataas ang kita ng mga nagtitinda at mas mura ang bilihin para sa mamimili.  

    Ayon kay Nariet Murillo, isang magsasaka, malaki ang naitutulong ng Kadiwa sa kanilang kabuhayan dahil mas madali nilang naibebenta ang kanilang ani sa tamang presyo.  

    Bukod sa mga magsasaka, nakikinabang din ang maliliit na negosyante na may sariling produkto tulad ng prutas, gulay, at iba pang pangunahing bilihin. Dahil sa mas mababang gastos sa pagbebenta, mas marami silang naibebenta at lumalawak ang kanilang merkado.  

    Ayon naman kay Cristine Dauz, isa sa mga mamimili, mas pinipili nilang bumili sa Kadiwa dahil mas mura at siguradong sariwa ang produkto.  

    Kasabay ng Kadiwa ng Pangulo, isinagawa rin ang ika-16 na Diskwento Caravan, kung saan mas marami pang produktong mabibili sa mas mababang halaga.  

    Patuloy na isinusulong ng administrasyon ang programa upang palakasin ang sektor ng agrikultura at mapabuti ang kita ng maliliit na negosyante.  

    Dahil sa matagumpay na unang Kadiwa sa San Antonio, may posibilidad na palawakin pa ito sa iba pang bayan upang mas maraming Pilipino ang makinabang.

  • Unang Kadiwa ng Pangulo sa San Antonio, Quezon, dinagsa ng mamimili

    SAN ANTONIO, QUEZON – Maraming mamimili ang nagtungo sa San Antonio Cultural and Sports Center para sa kauna-unahang Kadiwa ng Pangulo sa bayan. Layunin ng programa na mag-alok ng mas murang bilihin, kabilang ang gulay, prutas, at bigas, nang direkta mula sa mga magsasaka at mangingisda.  

    Ayon kay Cristine Dauz, isa sa mga mamimili, sulit ang pamimili sa Kadiwa dahil sa abot-kayang presyo ng mga produkto. “Basta Kadiwa, mura at presyong paninda,” aniya. Marami rin sa mga dumalo ang natuwa dahil nakatipid sila sa kanilang mga pinamili.  

    Ang Kadiwa ay isang inisyatiba upang alisin ang middleman sa bentahan, kaya mas mataas ang kita ng mga nagtitinda habang nananatiling mababa ang presyo ng bilihin para sa mga mamimili. Dahil dito, maraming magsasaka, mangingisda, at maliliit na negosyante ang direktang nakikinabang sa programa.  

    Ayon kay Nariet Murillo, isang magsasaka, malaki ang naitutulong ng Kadiwa sa kanilang kabuhayan. “Mas madaling naming naibebenta ang aming ani, kaya hindi na kami nalulugi,” aniya. Dahil dito, mas marami silang insentibo upang patuloy na magtanim at mag-produce ng pagkain para sa merkado.  

    Bukod sa murang bilihin, isinabay din sa programa ang ika-16 na Diskwento Caravan na nagbigay ng karagdagang benepisyo sa mamimili. Sa pamamagitan nito, mas marami pang produktong mabibili sa mas mababang presyo, na lalong nagbigay ng interes sa publiko na dumalo.  

    Dahil sa mainit na pagtanggap ng mga mamimili, naging matagumpay ang unang Kadiwa ng Pangulo sa bayan. Maraming nagbabakasakali na magkaroon pa ng mas madalas na ganitong aktibidad upang patuloy na makatulong sa sektor ng agrikultura at sa mga konsyumer.  

    Patuloy na isinusulong ng administrasyon ang Kadiwa upang mapalakas ang kita ng mga magsasaka at mangingisda, kasabay ng pagbibigay ng mas abot-kayang bilihin sa publiko. Sa pamamagitan ng programang ito, direktang nagkakaroon ng koneksyon ang mga nagtitinda at mamimili nang walang dagdag na gastos sa gitnang namimili.  

    Sa tagumpay ng unang Kadiwa sa San Antonio, umaasa ang marami na mas mapapalawak pa ang ganitong uri ng programa sa iba’t ibang bayan upang mas maraming Pilipino ang makinabang.

  • P200 na dagdag sahod, lumutang pagkatapos ng Kamara, labor meet

    MANILA, Pilipinas – Speaker Martin Romualdez nangako noong Miyerkules na pabibilisin ng Kamara ng mga Kinatawan ang mga deliberasyon sa isang panukalang batas na magtataas ng pang-araw-araw na minimum na sahod, na nagsasabing dapat itong magkaroon ng balanse sa pagitan ng mga pangangailangan ng mga manggagawa at interes ng mga employer.

    Inilabas ni Romualdez ang pahayag pagkatapos niyang, kasama sina Deputy Speaker Democrito Raymond Mendoza at Assistant Majority Leader Jude Acidre, na nakipagpulong Martes ng gabi sa mga lider ng manggagawa sa Kamara para kunin ang kanilang mga input sa sigaw para sa isang batas na pagtaas ng sahod.

    Sabi ng Leyte Congressman na tinitignan ng Kamara ang P200 na dagdag-sahod sa araw-araw upang mabigyan ang mga empleyado ng economic relief habang tinitiyak ang sustainability ng micro, small, and medium enterprises (MSMEs).

    “This is a critical step toward achieving inclusive growth and addressing the immediate challenges faced by Filipino families,” sabi ni Romualdez sa kanyang pahayag.

  • Bantay-Kamao sa Typo

    Sa mundo ng campus journalism, ang Copy Reading at Headline Writing ay hindi biro. Isa itong pagsubok ng talas ng isip at bilis ng pag-edit. Sa Romana C. Acharon Central Elementary School , isang coach na si Roel Neniel Revilleza na may limang taon nang karanasan sa copy reading and headline writing na ito ang patuloy na gumagabay sa mga kabataang mamamahayag upang maabot ang rurok ng tagumpay.

    “Napakahirap,” ika nga ng coach, “dahil kahit magaling ang bata, kailangan ding maging mahusay ang coach. You cannot teach what you don’t know.” Kaya’t habang nagsasanay ang mga estudyante, doble ang pagsisikap ng coach upang pag-aralan ang bawat detalye ng copy reading.

    Hindi biro ang juggling ng tasks, lalo na kung maraming sinalihang event ang mga mag-aaral. Ngunit sa kabila ng hirap, nahanap ng coach at mga estudyante ang balanse upang magpokus sa copy reading.

    Ang tatlong taong karanasan ng coach sa NSPC ay nagsilbing matibay na pundasyon upang mahubog ang mga estudyante. Bitbit niya ang mga aral ng nakaraan at ang dedikasyon para sa hinaharap.

    Ang payo niya sa mga campus journalists? “Keep on reading and writing. Baka hindi ka pinalad ngayon, pero baka may mas angkop na event para sa’yo. Huwag kang susuko.”

    Patience, dedication, at pagiging updated sa mga balita—ito ang mga katangiang dapat taglayin ng isang coach. Sa kabila ng hamon, patuloy ang paghasa ng mga kabataan at ng kanilang mentor.

    Bitbit ang pangarap na magtagumpay hindi lamang sa NSPC kundi sa bawat pahina ng kanilang paglalakbay sa mundo ng journalism, nagpatuloy sila sa kanilang paglalakbay tungo sa mas mataas na antas ng kahusayan.